باسمه تعالي

اهم مشكلات، محدوديت‌ها و معضلات موجود وزارت آموزش و پرورش

1ـ برنامه هاي آموزشي و پرورشي و نيروي انساني

1ـ1ـ طرح تحول بنيادين نظام آموزش و پرورش بدون امكان سنجي لازم و با شتاب زدگي به اجرا درآمده است. ضعف مطالعات كارشناسي در استقرار نظام جديد آموزشي مشكلات زير را بوجود آورده است :

الف ـ اسناد زير نظامهاي ششگانه و برنامه هاي ميان مدت و كوتاه مدت براي اجراي همه جانبه وكامل طرح تحول تهيه و تنظيم نشده است.

ب ـ ضوابط و مقررات آموزشي و پرورشي لازم براي اجراي دقيق برنامه ها تهيه و تدوين نشده است.

ج ـ اجراي شتابزده ساختار جديد بويژه اضافه شدن پايه ششم به دوره ابتدايي موجب كسري شديد آموزگار در اين دوره شده است كه براي رفع اين مشكل تعداد قابل توجهي از نيروهاي قرارداد كارمعين كه عموماً از ميان نيروهاي خدماتي و راننده بوده‌اند بدون احراز شرايط لازم به عنوان آموزگار به كلاسهاي درس هدايت شده اند.

د ـ عليرغم تمهيدات بكار گرفته شده ، سال تحصيلي با كمبود حدود 24000 معلم دوره ابتدايي آغاز شده است .

ه‍ ـ دوره‌هاي آموزشي لازم براي پايه هاي تحصيلي جديد برگزار نشده است و با شرايط نامناسب و غالباً بدون كيفيت لازم اجرا شده است.

و ـ به دليل پوشش كامل دانش آموزان دوره ابتدايي كه متأسفانه بنا به دلايل فوق با رشد زيادي مواجه شده بود ، دوره پيش دبستاني عليرغم اهميت آن بويژه در مناطق محروم و دو زبانه جمع آوري و يا با كاهش خدمات مواجه شده است.

2ـ1ـ به دليل پيش بيني نشدن مكانيزم هاي لازم از جمله توجه جدي به موضوع نظارت و كنترل پديده جعل در مدارك تحصيلي و يا صدور مدارك خلاف واقع با سير صعودي زيادي مواجه شده است بنحوي كه در سال 91 حجم اين پرونده جمعاً برابر 8 سال گذشته بوده است.

3ـ1ـ اختصاص ناصحيح منابع از يكطرف و كسري اعتبارات آموزش و پرورش از سوي ديگر باعث نابسماني شرايط رفاهي و مالي مدارس شبانه روزي شده است بنحوي كه در برخي مواقع امكان تهيه يك وعده غذاي گرم محتوي مواد پروتئيني در طول يكماه ممكن نشده است !!؟

4ـ1ـ برنامه ريزي درسي بويژه براي پايه هاي جديد در ساختار اجرا شده ، عمدتاً با تناقص فرآيندي مواجه بوده است بنحوي كه امكان همسويي آنها با برنامه درس ملي فراهم نشده است و مراحل اعتبار بخش خود را بنحو مطلوب طي نكرده است.

در چاپ و توزيع كتاب هاي درسي نيز به دليل تنگناهاي زماني مشكلاتي بروز كرده است.

5ـ1ـ عليرغم نياز شديد به فعاليت هاي پژوهشي بويژه اجراي طرح تحول بنيادين ، متأسفانه اين مهم به دلايل مختلف به شدت كاهش يافته است.

6ـ1ـ توزيع نيروي انساني در بين مناطق كشور و ميان دوره هاي مختلف تحصيلي با مشكلات عديده مواجه است . در حاليكه نسبت جنسي دانش‌آموزان حدود 51 پسر به 49 دختر مي باشد. اما نسبت معلمان زن به مرد حدود 65 به 35 بوده است كه اين نسبت در برخي استانها تا 75 به 25 در تغيير بوده است.

در سال جاري تحصيلي، آموزش و پرورش با حدود 000/50 نفر نيروي مازاد مواجه بوده است و اين در حالي است كه به دليل توزيع نامتقارن نيروي انساني حدود 58000 كمبود در ساير مناطق و يا رشته‌هاي تحصيلي، آموزش و پرورش را وادار به پرداخت حق التدريس اضافه كرده است.

2ـ ‌بودجه و منابع مالي

1ـ2ـ مديريت ناصحيح بر بودجه و اختصاص آن ، باعث شده تا سهم اعتبارات پرسنلي به غير پرسنلي به بيش از 99 درصد بالغ گردد و تنها حدود 1 درصد از اعتبارات را مي توان براي اجراي برنامه‌هاي كيفيت بخشي اختصاص داد .

2ـ2ـ آموزش و پرورش در آغاز دولت يازدهم و براي شروع سال تحصيلي بالغ بر 600 ميليارد ريال كمبود منابع مالي براي تأمين مابه‌التفاوت حذف ارز مرجع و تهيه كاغذ مورد نياز چاپ كتب درسي مواجه بوده است .

3ـ2ـ انباشت مطالبات پرسنلي و رفاهي فرهنگيان طي دو سال گذشته كه بالغ بر 970 ميليارد ريال شده است ، نارضايتي فرهنگيان را ايجاد كرده است.

4ـ2ـ ضعف در مديريت منابع مالي و نظام پرداختهاي پرسنلي باعث شده است تا اعتبار حقوق و مزايا در سال جاري بالغ بر 600/16 ميليارد ريال شود.

5ـ2ـ مصرف بي رويه اعتبارات رفاهي كاركنان باعث شده است تا اعتبار كافي براي پرداخت كامل حق بيمه طلايي كاركنان در 9 ماه منتهي به آغاز دولت يازدهم فراهم شود و نارضايتي هايي را در فرهنگيان ايجاد كند. ميزان بدهكاري يارانه بيمه طلايي فرهنگيان در 4 ماه آخر دولت گذشته به رقم 940 ميليارد ريال بالغ شده است . چنانچه ساير اقلام بدهي دولت بابت بيمه طلايي را در نظر بگيريم مبلغ 2000 ميليارد ريال مجموع بدهي خواهد بود.

3ـ مشاركتهاي مردمي و مدارس غيردولتي

3ـ1ـ اتخاذ سياست هاي متناقض در آموزش و پروش از قبيل توسعه بي رويه مدارس نمونه دولتي و مدارس پرورش استعدادهاي درخشان در مناطق مختلف كشور بدون توجه به تأثير مخرب آن بر سرمايه گذاري مؤسسان مدارس غيرانتفاعي

3ـ2ـ عدم اجراي موثر قانون اصلاح قانون تأسيس مدارس غيرانتفاعي به ويژه تأمين منابع مالي صندوق حمايت از مؤسسان مدارس غيرانتفاعي و يا نه هاي تسهيلات بانكي پرداختي به آنان

3ـ3ـ كم توجهي به مشاركت تشكلهاي صنفي مؤسسان مدارس غيرانتفاعي در زمينه سياستگذاري و برنامه ريزي ها

3ـ4ـ اعمال سختگيري هاي نامتعارف گزينش در زمينه به كارگيري نيروي انساني مجرب در مدارس غيرانتفاعي

3ـ5ـ كاهش كارآيي و اثر بخشي انجمن اوليا و مربيان ناشي از ابهامات جايگاه مديريتي و حقوق و مالي پس از ادغام آن در سازمان مدارس غيردولتي و مشاركتهاي مردمي و خانواده

4ـ فضا و تجهيزات آموزشي

1ـ4ـ به دليل عدم تعهدات دولت قبل ، پيمانكاران پروژه هاي آموزشي هريك 2500 ميليارد ريال طلب دارند كه همين موضوع باعث راكد شدن ادامه پروژه ها شده است.

2ـ4ـ براي تكميل قريب 6700 پروژه نيمه تمام ، بالغ بر 32000 ميليارد ريال كسري اعتبار مي باشد.

3ـ4ـ در هنگام تحويل دولت يازدهم مطالبات وزارت آموزش و پرورش براي تجهيزات گرمايشي ايمن و استاندارد پرداخت نشده بود ( 2000 ميليارد ريال )

4ـ4ـ در عموم هنرستانهاي كشور به دليل بروز نشدن وسايل و تجهيزات كمك آموزشي و آزمايشگاهي و كارگاهي ، مشكل جدي در ارائه برنامه هاي آموزشي وجود دارد.

5ـ رهبري و مديريت

5ـ1ـ تمركز شديد برنامه ريزي هاي آموزشي و پرورشي به ويژه كم رنگ بودن نقش مدارس

5ـ2ـ وجود ضوابط و مقررات زائد و غير ضرور

5ـ3ـ فقدان شبكه اطلاعات مديريتي به روز و كارآمد متناسب با نياز سياستگذاري ها و برنامه ريزي ها

5ـ4ـ اتخاد تصميمات خلق الساعه بدون توجه به يافته هاي پژوهشي و نظرات كارشناسان و نخبگان حوزه تعليم و تربيت

5ـ5ـ كم توجهي به فرهنگ سازي ( درون سازماني و برون سازماني ) برا يتحول بنيادين آموزش و پرورش

5ـ6ـ سياست زدگي در عزل و نصب مديران

اهم اقدامات كوتاه مدت (100 روزه )

در طي مدت 100 روزه استقرار دولت تدبير و اميد ، اقدامات به عمل آمده براي سال تحصيلي 93ـ 92 و بازگشايي مدارس در سه بخش زير مديريت شده است :

الف ـ آغاز مطالعات زمينه اي و زير بنايي

جهت‌گيري نظام آموزش و پرورش به سوي اهداف متعالي تعليم و تربيت ، مستلزم تمهيد شرايط و تأمين امكانات و منابع مورد نياز مي‌باشد. از آنجائيكه در شرايط اقتصادي كنوني بويژه بحران منابع مالي در سال هاي جاري و آتي ، اتخاذ رويكردهاي مقتصدانه و افزايش بهره‌وري از منابع ، اولويتي مضاعف پيدا كرده است ، مطالعات زير بنايي براي افزايش بهره‌وري منابع بويژه مديريت اقتصادي آموزش و پرورش وبهسازي نيروي انساني با تشكيل كارگروههاي زير در دستوركار قرار گرفته است :

1ـ آغاز طرح ساماندهي و بهسازي نيروي انساني با هدف افزايش بهره‌وري و تمهيدات لازم براي برنامه‌ريزي نيروي انساني در دوره هاي ميان مدت و بلند مدت

2ـ آغاز مطالعات در حوزه اقتصاد و منابع آموزش و پرورش با بهره گيري از نظارت صاحبنظران و متخصصان موضوعي :

اين مطالعات كه نتايج آن در دو فاز كوتاه مدت و بلند مدت حاصل خواهد شد در سه حوزه ذيل در دستور كار قرار گرفته است .

1ـ2ـ بهينه سازي هزينه ها كه جهت‌گيري كلي آن تجزيه و تحليل برنامه هاي جاري وزارت آموزش و پرورش از منظر هزينه و فايده و باز تعيين اولويت آنها مي‌باشد.

2ـ2ـ بهينه سازي سرمايه ها كه به دنبال بهينه سازي مديريت اقتصادي در سرمايه هاي آموزش و پرورش با تأكيد بر تقويت امور رفاهي و معيشت فرهنگيان مي‌باشد.

3ـ2ـ شناسائي روش‌هاي جبراني و جايگزيني براي تأمين منابع كه هدف آن بكارگيري و تقويت روش‌هاي جلب مشاركت بخشهاي غير دولتي و مردم در تأمين هزينه ها و اداره واحدهاي آموزشي مي باشد.

ب ـ آسيب شناسي ها و اقدامات اصلاحي

از آنجائيكه برنامه هاي تهيه شده براي سال تحصيلي 93 ـ 92 به دلايل مختلف با نارسائي‌هاو مشكلات ماهيتي مواجه بوده است و از طرفي ديگر فرصت اندك تا شروع سال تحصيلي امكان اصلاح ، تغيير و يا توقف اين دسته از برنامه ها را ناممكن نموده است ، لذا تمهيدات لازم براي مطالعات آسيب شناسي و يافتن راهكارهاي كوتاه مدت به منظور شناسائي نارسائيها و يافتن راهكارهاي اصلاحي با تشكيل كميته‌هاي كارشناسي در موضوعاتي چون :

تعطيلي پنج شنبه‌ها ، كاهش ساعات فني و حرفه اي ، راه اندازي مدارس هوشمند ، سطحي نگري در طراحي و توسعه مدارس قرآن ، توسعه بي رويه مدارس نمونه دولتي و استعدادهاي درخشان و ... آغاز شده است .

از طرفي ديگر با استقرار دولت تدبير و اميد لازم است آن دسته از برنامه ها ، مقررات و يا ضوابطي كه براي رفع مشكلات و رسيدن به آينده‌اي روشن فضاي يأس و نا اميدي را دامن مي زند شناسائي و حذف شوند. ضرورت ايجاد نشاط ، اميد و روحيه شادابي در دانش‌آموزان مطالبه به حقي است كه آموزش و پرورش دولت يازدهم مديون آن است. بر اين اساس كميته‌اي مسؤوليت رسيدگي و شناسائي اين گونه ضوابط را بر عهده گرفته است تا ضمن حفظ انتظام و يكپارچگي نظام‌آموزشي ، نسبت به شناسائي و حذف ضوابط غير ضرور و مقرراتي كه بيهوده فشارهاي عاطفي يا رواني را به دانش‌آموزان و احياناً معلمان وارد مي سازند اقدام نمايند.

نتايج اين مطالعات به تدريج در طول سال تحصيلي پس از تصويب ، ابلاغ خواهد شد تا دريك مجموعه از راهكارهاي حداقلي ، شرايط برنامه هاي آموزشي و پرورشي را بهبود بخشد.

ج ـ برنامه ريزي براي بازگشايي مطلوب مدارس :

اهم اقدامات عبارت است از :

1ـ سازماندهي معلمان و اتخاذ تدابير لازم براي تأمين نيروي انساني مورد نياز

2ـ تأمين مبلغ پانصد ميليارد ريال براي هزينه سرانه مدارس كه تا پيش از اين در طي مدت طولاني پرداخت نشده است.

3ـ چاپ و توزيع كتب درسي به تعداد 945 عنوان در 131 ميليون جلد

4ـ آماده سازي شرايط و امكانات لازم براي استقبال از حدود 000/300/12 دانش‌آموز در بيش از 000/105 واحد آموزشي با بيش از يك ميليون نفر نيروي انساني.

5ـ پيگيري و تكميل پروژه هاي بهسازي و آماده سازي فضاهاي آموزشي بالغ بر 690 واحد آموزشي جديد در قالب 4674 كلاس با زير بنائي بيش از 630 هزار متر مربع كه بيش از 140 هزار دانش‌آموز را در خود جاي خواهد داد.

6ـ تهيه 15000 دستگاه بخاري الكترونيكي تابشي به ارزش حدود 20 ميليارد ريال

7ـ فضا سازي رسانه‌اي و فرهنگي و توجيه افكار عمومي براي استقبال جامعه از اول مهرماه به عنوان روز ملي .

8ـ سازماندهي گروههاي نظارت بر ثبت نام دانش‌آموزان و آغاز سال تحصيلي ( پروژه مهر ) به منظور حصول اطمينان از اجراي با كيفيت برنامه هاي پيش بيني شده .

9ـ تأمين و پرداخت مطالبات معوق هزينه سرويس رفت و آمد دانش آموزان مناطق محروم، روستايي و سرانه غذايي مدارس شبانه روزي بالغ بر 800 ميليارد ريال

د ـ ساير موارد

1ـ بهبود امور معيشتي و رفاهي و درماني فرهنگيان شامل :

¨ تأمين وتخصيص اعتبار ويژه زنان فرهنگي داراي بيماري صعب العلاج

¨ تأمين كسري اعتبارات رفاهي براي استمرار اجراي بيمه طلايي فرهنگيان و افراد تحت تكفل آنان به ميزان 158/2 ميليارد ريال 0 شامل معوقات سال 1391 و تا پايان سال جاري )

¨ تأمين اعتبار بدهي معوق به شركت بيمه ايران بابت 4 ماه بيمه طلايي فرهنگيان بازنشسته بالغ و بدهي سه استان بابت بيمه طلايي سال 1391 بر 410 ميليارد ريا ل

¨ تأمين و پرداخت هزينه هاي درماني جانبازان شاغل و بازنشسته و افراد تحت تكفل آنها با توجه به بند« ب » ماده 44 قانون برنامه پنج ساله پنجم و ماده 98 قانون بودجه سال 1392 كشور بالغ بر 500 ميليارد ريال

¨ فراهم كردن ساز و كارهاي اداري و مالي براي اجراي بيمه عمر فرهنگيان شاغل و بازنشسته

¨ تأمين و پرداخت كمك هزينه فوت ، ازدواج شاغلين وبازنشستگان سال هاي 1390 و 1391 و شش ماهه اول 1392 بالغ بر 1200 ميليارد ريال

¨ هزينه كسورات سنوات ارفاقي جانبازان براي بازنشستگي پيش از موعد بالغ بر 800 ميليارد ريال

2ـ تأمين و پرداخت مطالبات معوق معلمان ، پيمانكاران

¨ مطالبات دانش آموزان لازم التعليم مدارس اموزش از راه دور بالغ بر 170 ميليارد ريال

¨ حق التدريس و حق الزحمه عوامل اجرايي درس كارورزي و كارآموزي در تابستان 1391

¨ اضافه كاركنان اداري و حق التدريس سه ماهه اول سال 1392 بالغ بر 900 ميليار ريال

¨ معوقات هزينه آموزش كودكان مناطق دو زبانه ( مصوب دولت ) بالغ بر 20 ميليارد ريال

¨ هزينه آموزش دانش آموزان شاخه كارداش در مراكز آموزشي خارج از آموزش و پرورش در سال 1391 بالغ بر 170 ميليارد ريال

¨ هزينه مرخصي ذخيره فرهنگيان بازنشسته سال 1391 بالغ بر 800 ميليارد ريال

¨ حق الزحمه مربيان تشكيلات دانش آموزي و عوامل اجرايي مدارس قرآني در سنوات گذشته

3 ـ تعامل و همكاري با سفارت خانه هاي جمهوري اسلامي ايران براي پرداخت بموقع حقوق فرهنگيان مأمور به خدمت در مدارس خارج از كشور

4 ـ تأمين كسري اعتبار ادارات كل آموزش و پرورش استانها در بخش حقوق و مزايا بالغ بر 16600
ميليارد ريال

5 ـ رفع تنگناهاي اجرايي هنرستانهاي كشاورزي در خصوص تأمين نهاده ها و تجهيزات مورد نياز
فعاليت‌هاي آموزشي از طريق اصلاح رديف درآمد هنرستانها ي كشاورزي حاصل از اجراي تبصره 64 و 75 از درآمد عمومي به درآمد اختصاصي

6 ـ تكميل و تحويل پروژه هاي نيمه تمام فضاهاي آموزشي و پرورشي و ايمن سازي مدارس شامل :

¨ تحويل و بهره برداري از 693 پروژه آموزشي در قالب 4674 كلاس با زيربناي 630 هزار متر مربع .

¨ مطالبات پيمانكاران پروژه هاي آماده بهره برداري مهرماه سال جاري بالغ بر 1500 ميليارد ريال

¨ پيگيري اتمام 5840 كلاس در حال ساخت در قالب 1128 پروژه بالغ بر 1000 ميليارد ريال ( با پيشرفت فيزيكي 70 درصد قابل بهره برداري تا سه ماه آينده )

¨ تأمين وتخصيص كسري اعتبارات پروژه هاي نيمه تمام فضاهاي آموزشي و مقاوم سازي مدارس بدون استحكام در سال 1392 شامل 000/500/12 ميليون ريال اعتبارات ملي و 000/600/6 ميليون ريال اعتبارات استاني بالغ بر 706/211/19 ميليون ريال

رئوس برنامه هاي آتي

با توجه به برنامه ارائه شده به مجلس محترم شوراي اسلامي و سياستهاي دولت يازدهم ، اهم برنامه هاي آتي وزارت متبوع در سرفصلهاي ذيل انجام خواهد شد.

الف ـ توسعه مشاركتهاي بخش غير دولتي

1ـ شناسايي و تلاش براي اصلاح و تعديل قوانين و مقرراتي كه به عنوان مانع جلب مشاركت مردم و بخش‌هاي غيردولتي فرا روي نظام آموزشي و پرورشي قرار دارد.

2ـ شناسايي ظرفيت‌هاي موجود در نظام آموزش و پرورش كه بالقوه امكان بهره گيري بيشتر از مشاركتهاي مردمي و غيردولتي را دارا هستند.

3ـ ظرفيت سازي جديد براي بهره مندي از مشاركت بخش غيردولتي بويژه در قوانين و مقررات جاري

ب ـ اصلاح ساختار بودجه

1ـ استفاده از مدل بودجه عملياتي و فرآيند بودجه ريزي وزارت آموزش و پرورش

2ـ ايجاد انعطاف بيشتر در ساختار بودجه با تأكيد بر برنامه محوري در بودجه و انجام آن با بسته هاي برنامه‌اي

ج ـ ارتقاء كيفيت مديريت آموزشگاهي

1ـ افزايش ظرفيت مديريتي در واحدهاي آموزشي واجد شرايط ازطريق : آموزش‌هاي كاربردي ، تفويض‌اختيار ، طراحي و استقرار نظام سنجش صلاحيت و ارزشيابي عملكرد

د ـ اصلاح و ساماندهي نيروي انساني

1ـ شناسايي مشكلات توزيع نيروي انساني در استانها و مناطق آموزشي

2ـ تجريه و تحليل و نياز سنجي نيروي انساني دربرنامه‌هاي توسعه سنواتي

3ـ طراحي و بكارگيري روشهاي اصلاح و توزيع و تخصيص نيروي انساني در مناطق مختلف كشور متناسب با سياست‌هاي موضوعه